Čuvajmo Srebrenicu

Podsjećanje na proboj iz srebreničke enklave i kretanje kolone tokom 15.jula 1995. godine

Čelo kolone se 14. jula zaustavilo u Gaju-Jošanica i čekalo da se kolona prikupi, gdje je ostalo do 16 sati, nakon čega je nastavljeno kretanje.

Za to vrijeme Vojska Republike Srpske (VRS) je u rejonu snagovskih sela Mehmedića i Marčića postavila jaku zasjedu, kombinovanu sa tenkovima i transporterima, koju su podržavale specijalne snage MUP-a RS. U 16 časova kolona od oko 5 hiljada ljudi nastavila je dalje kretanje prema Tuzli. Na kolonu je otvorena artiljerijska vatra sa Velje glave i Kule – Grada iznad Zvornika. Izvidnica kolone zaustavila se u šumi u rejonu Mramorja, ispod Mehmedića i Marčića, u neposrednoj blizini postavljene zasjede.

Oko 18 sati donijeta je odluka da se krene u proboj. U silovitom napadu i borbi na život i smrt, jedinica za proboj razbija agresorske zasjede iznad lokaliteta Mramorje. U tom sukobu zarobljen je Zoran Janković, komandir specijalne jedinice MUP RS. Pomoću njegove motorole uspostavljen je kontakt sa majorom Obrenovićem iz Zvorničke brigade Vojske Republike Srpske, nakon čega je prestalo djelovanje artiljerije. Srpske snage se povlače pred kolonom i istovremeno dovlače snage i raspoređuju ih radi odbrane Zvornika (prema Zlatnoj vodi i drugdje).

U toku noći 14. na 15. juli 1995. kolona se sa nešto više od 4.000 ljudi kretala prema putnoj komunikaciji Zvornik – Tuzla. Nakon napravljenog prolaza u rejonu sela Marčići čelu kolone su počeli pristizati i oni koji su se uspjeli probiti iz okruženja na prostoru Konjević Polja i Nove Kasabe. U toku noći kolona se zaustavlja i prikuplja kod Hodžića i Perunike (Snagovo), i priprema za sutrašnji nastavak proboja.

U jutarnjim satima, 15. jula oko tri sata nastavlja se marš, da bi između 4 i 5 sati kolona prelazila put na Crnom Vrhu u rejonu sela Planinci, nakon čega se prikupljala na Križevačkim njivama. Tog jutra drugi dio kolone se kretao od Udrča prema Kamenici. Kolona nastavlja kretanje, tako da popodne tog dana čelo kolone stiže u rejon sela Motova, odakle pomoću motorole koja se nalazila kod zarobljenog Jankovića vođstvo kolone uspostavlja vezu sa IKM-om 24. divizije iz sastava 2. korpusa Armije RBiH u Nezuku.

Ovdje je važno istaći da do tada nije bilo kontakta sredstvima veze između čela kolone i IKM-a u Nezuku, tako da IKM nije imao nikakvih pouzdanih informacija o lokaciji kolone Srebreničana. Kroz otvorenu vezu običnom motorolom, u tim presudnim trenucima odvija se svojevrsna “igra asocijacija”, kroz koju se prvo uspijevaju međusobno identificirati braća Šabići (Veiz Šabić kao komandant 284. brigade 28. divizije, koji se nalazio na čelu kolone i Velid Šabić, koji se nalazio na IKM-u 24. divizije u Nezuku), a nešto kasnije i izviđač Senad Omerović Taksi na sličan način jednom svom saborcu sa kojim je više puta prolazio ovim područjem uspijeva u “šiframa” objasniti da se čelo kolone nalazi kod Motova.

Tu u rejonu Motova kolona je tog popodneva zaustavljena jakom vatrom iz tenkova sa Ćirilova brda, kao i dejstvom samohotki i artiljerije sa drugih položaja srpskih snaga iz rejona Baljkovice. Čelo kolone je bilo praktično nadomak slobodnih teritorija, mogli su kao orjentir vidjeti džamiju u Nezuku. Međutim, sam položaj u kojem se našla kolona bio je izuzetno težak, ispred kolone su bili dobro utvrđeni agresorski položaji sa samohotkama, oklopnim transporterima, pragama i drugim oruđima. Kao spas došla je jaka olujna kiša u sami sumrak 15. jula, koju su borci sa čela kolone iskoristili za žestok napad, u kojem je ovladano položajima agresorske vojske. Između ostalog zarobljeni su oklopni transporteri i prage, koje su borci iz čela kolone sutradan stavili u funkciju.

Nažalost, u ovim borbama smrtno je ranjen Ejub Golić, komandant Samostalnog brdskog bataljona Glogova, jedinice koja se nalazila na samom čelu kolone i koja je podnijela veliki teret u probijanju neprijateljskih linija.

Ejub Golić

U isto vrijeme jedinice 24. divizije i Drugog korpusa pokušavaju iz pravca Nezuka probiti linije. Prethodno je, u cilju proboja i omogućavanja prihvata kolone komandant 246. zvorničke brigade Edhem Omerović uspostavio IKM kod lovačke kuće u Nezuku. Ubrzo zatim tu je uspostavljen i IKM 24. divizije, odnosno Drugog korpusa Armije RBiH. Prikupljene su snage za proboj agresorskih linija u tom dijelu, a sastojale su se od boraca iz 246. zvorničke brigade, 242. muslimanske zvorničke brigade, Prve muslimanske podrinjske brigade, kao i jedinica sastavljena od starješina iz 28. divizije Srebrenica koji su se prethodno nalazili na školovanju u Zenici i koji su se u cilju proboja okupili na području Nezuka, predvođena njenim komandantom Naserom Orićem.

Probijanje agresorskih linija, odnosno ovladavanje dijelom linija 4. bataljona zvorničke brigade agresorske vojske, izvršeno je u prijepodnevnim satima 16. jula, obostranim djelovanjem udarne jedinice na čelu kolone i jedinica iz pravca Nezuka. U isto vrijeme vršeni su pregovori predstavnika IKM 24. divizije i srpske strane o otvaranju prolaza kolone prema Nezuku. Bitno je istaći da je probijanje agresorskih linija i spajanje sa jedinicama Armije iz pravca Nezuka izvršeno prije postizanja sporazuma, do kojeg je došlo oko 13 sati (16. jula), i kojim je dogovoreno otvaranje koridora u vremenu od 48 sati. U stvarnosti koridor je ostao otvoren samo do sutradan, i za to vrijeme na slobodnu teritoriju je prešlo oko 3.500 ljudi. Srpska strana je izigrala sporazum, i nastojala zatvoriti koridor što prije, jer su se još u toku noći mogli čuti rafali sa njihove strane i dejstva po nekim zaostalim dijelovima kolone. Ubrzo će se pokazati da im se žurilo da što prije završe realizaciju zacrtanog genocidnog projekta istrebljenja svih Bošnjaka na širem području UN zaštićene zone Srebrenice.

Narednih dana srpske snage vrše “pretres terena” i zarobljavanje zaostalih Bošnjaka iz kolone. Presječeni dio kolone na području Pobuđa, Konjević Polja, Cerske, Kamenice, Liješnja, Džafinog Kamena, Snagova, Marčića i Han Pogleda iznad Vlasenice, bio je sve vrijeme meta napada, zarobljavanja i likvidacije od strane pripadnika policije i vojske Republike Srpske.

(Iz knjige: Snagovo i okolina kroz vijekove, autora Dževada Tosunbegovića)