U uglednom američkom časopisu Harvard Journal of Law & Public Policy: Per Curiam objavljena je opsežna ustavno-pravna i politička analiza politologa i naučnika dr. Jasmina Mujanovića koji živi i radi u Sjedinjenim Američkim Državama.
Tekst predstavlja direktan naučni i činjenični odgovor na nedavne pokušaje američkih autora Josepha E. Schmitza i Briana T. Kennedyja da u američkoj javnosti rehabilituju ličnost i secesionistički program lidera SNSD-a Milorada Dodika.
“Slobodna Bosna” donosi najvažnije detalje!
Mujanović u svojoj analizi detaljno raskrinkava višemilionsku lobističku kampanju Banje Luke u Sjedinjenim Američkim Državama. On dokazuje da su pokušaji predstavljanja bivšeg komunističkog aparatčika kao „srodne duše zapadne konzervativne tradicije“ zasnovani na potpunom pravnom neznanju, prešućivanju ključnih činjenica i dubokom nerazumijevanju strateških interesa SAD-a na Balkanu.
Pravni fijasko: Ignoriranje Evropske konvencije i ustavnog poretka
Najveći pravni propust autora koji su pokušali odbraniti Dodika ogleda se u potpunom ignorisanju ustavne arhitekture Bosne i Hercegovine. Mujanović podsjeća da se u odbrani secesionističkih stavova namjerno prešućuje Evropska konvencija o ljudskim pravima (EKLJP). Prema članu II(2) Ustava BiH, ova konvencija ima apsolutni prioritet nad svim ostalim domaćim zakonima.
Izostavljanjem ovog temelja, lobistički tekstovi ignorišu i višegodišnju ustavno-pravnu praksu, uključujući presude Evropskog suda za ljudska prava u Strazburu (poput slučaja Sejdić-Finci i drugih). Ove presude su jasno utvrdile da je postojeći etnički ustavni režim diskriminatoran prema pojedincima i građanskim slobodama. Sprovođenje tih odluka predstavlja srž od 14 prioriteta Evropske unije za BiH kako bi zemlja uopšte otpočela pregovore.
Ko stvarno blokira zatvaranje OHR-a?
Dok se u krugovima bliskim Banjoj Luci glasno zagovara ukidanje Ureda visokog predstavnika (OHR), u Washingtonu se prešućuju stvarni uslovi za njegovo zatvaranje. Uslove poznatije kao Agenda „5+2“ kreirala je upravo administracija Georgea W. Busha.
Mujanović naglašava da je ispunjavanje tih pet ključnih ciljeva — poput donošenja državnih zakona o upravljanju vojnom i državnom imovinom te uspostave vladavine prava — blokirano isključivo višegodišnjim opstrukcijama etno-nacionalnih lidera Milorada Dodika i Dragana Čovića. Upravo su oni, prema zvaničnim izvještajima visokih predstavnika Vijeću sigurnosti UN-a, u samoj prethodnici napora koji sprečavaju racionalnu administraciju i suverenitet države.
Demografski i ekonomski krah pod Dodikovom palicom
Analiza objavljena na Harvardu donosi i sumornu ekonomsko-demografsku realnost entiteta Republika Srpska pod dugogodišnjom vlašću SNS-a. Prema procjenama, broj stanovnika u RS-u prvi put je pao ispod jednog miliona, dok pojedini američki zvaničnici na terenu ocjenjuju da je stvarna cifra pala na oko 750.000 ljudi. To predstavlja dramatičan pad od blizu 40% u odnosu na popis iz 2013. godine.
Finansijski parametri su još teži:
Javni dug: Javni dug po glavi stanovnika u RS-u je čak dvostruko veći nego u Federaciji BiH.
Penzioni sistem: U entitetu RS broj penzionera je zvanično premašio broj zaposlenih radnika.
Budžetska nemoć: Ilustracije radi, budžet samog Kantona Sarajevo iznosi više od jedne četvrtine ukupnog budžeta cijelog entiteta RS. Tri kantona u Federaciji zajedno imaju budžet ravan polovini budžeta RS-a.
Dok se Federacija BiH razvija kroz politički pluralizam, turističke rekorde i sportske te kulturne manifestacije, RS pod SNSD-om klizi u potpunu iliberalnost i autokratiju. Entitet je uveo zakon o „stranim agentima“ po ruskom uzoru, a desetine miliona javnog novca troše se na propale projekte poput teniskog kompleksa u Banjoj Luci koji danas stoji potpuno prazan.
Kineski cyber-nadzor i ruski paravojni kampovi
Mujanović u svom radu postavlja ključno pitanje za američke donosioce odluka: kako radikalni političar koji sklapa tajne ugovore sa strateškim protivnicima SAD-a može biti predstavljen kao američki saveznik?
Dokumenti pokazuju da je Dodikov režim, uprkos zapadnom pritisku, predao ključne infrastrukturne i energetske projekte u ruke kineskih firmi. Najdrastičniji primjer je tajni ugovor vrijedan 57 miliona KM o ugradnji cyber-sigurnosnog softvera u 780 javnih institucija RS-a, koji je bez tendera dodijeljen kineskoj kompaniji ELINC — podružnici korporacije koja se nalazi pod direktnim sankcijama Ministarstva finansija SAD-a. Pored toga, entitet pod kontrolom SNSD-a postao je prepoznat u međunarodnim medijima i kao poligon za djelovanje ruskih paravojnih kampova.
Legalnost smjene i neosnovanost teorija o „ništavnosti“
Teze lobista da su Bonnska ovlaštenja visokog predstavnika ništavna (void ab initio) Mujanović odbacuje kao pravno potpuno netačne. Aneks 10 Daytonskog sporazuma jasno definiše Visokog predstavnika kao „vrhovni autoritet u teatru“ za tumačenje civilnog provođenja mira, što je potvrđeno od strane 55 država članica PIC-a u Bonnu 1997. godine, a potom i od strane Vijeća sigurnosti UN-a.
Sama smjena Milorada Dodika i zabrana obavljanja javnih funkcija nisu plod nikakvog političkog hira, već transparentnog, višestepenog pravnog procesa. Nakon što je Dodik svjesno kršio izmjene Krivičnog zakona BiH ignorisanjem odluka sudova, pravosudni sistem je odradio svoj posao. Njegove naknadne apelacije zvanično su odbacili i Ustavni sud BiH i Evropski sud za ljudska prava u Strazburu.
Šta su o Bosni mislili stvarni konzervativci?
Na kraju, analiza se osvrće na historijski apsurd pokušaja vezivanja Dodikovog režima za zapadne konzervativne vrijednosti. Stvarni lideri američkog i britanskog konzervativnog pokreta iz 1990-ih godina — poput Margaret Thatcher, Boba Dolea, Johna McCaina i Jeane Kirkpatrick — bili su najglasniji zagovornici odbrane Bosne i Hercegovine.
Čelična lejdi Margaret Thatcher oštro je kritikovala zapadnu pasivnost pred agresijom Beograda, ističući da je UN-ov embargo na oružje vezao ruke nevinim žrtvama da se brane, nazvavši to „saučesništvom u masakru“. Stvarni konzervativci su se vodili principom predsjednika Ronalda Reagana da Sjedinjene Države nemaju višu misiju od izgradnje trajnog mira koji čuva slobodu, demokratiju i dostojanstvo svakog pojedinca.
Zaključak je jasan
Američki dvostranački interes na Balkanu ostaje nepromijenjen — sprječavanje konflikta i integracija u euroatlantsku porodicu. Svi suprotni pokušaji unutar Washingtona, iza kojih stoje milioni dolara sumnjivog lobističkog novca, nemaju nikakvo uporište u stvarnim interesima i ustavnim normama slobodnog svijeta.
