Alexander Alden, kandidat američkog predsjednika Donalda Trumpa za ambasadora Sjedinjenih Američkih Država u Azerbejdžanu, imao je značajnu ulogu u oblikovanju politike aktuelne američke administracije prema Republici Srpskoj i Miloradu Dodiku, objavio je Semafor pozivajući se na više od šest osoba upoznatih s njegovim djelovanjem.
Alden trenutno radi kao viši savjetnik američkog državnog sekretara Marca Rubija, a njegova nominacija za ambasadora trebala bi se naći pred američkim Senatom.
Prema navodima Semafora, upravo bi njegovo djelovanje prema Bosni i Hercegovini moglo biti jedno od glavnih pitanja tokom procesa potvrđivanja nominacije.
Jedan od glavnih zagovornika nove politike prema Dodiku
Sagovornici Semafora tvrde da je Alden unutar američke administracije igrao važnu ulogu u politici prema Dodiku i Republici Srpskoj.
Jedan od izvora rekao je da su ga pojedini unutar State Departmenta nazivali „Srbinom u State Departmentu“, tvrdeći da je u svojim stavovima koristio formulacije veoma slične onima koje iznosi Dodik.
Drugi sagovornik opisao ga je kao jednog od glavnih ljudi koji su usmjeravali američku politiku prema Bosni i Hercegovini kada su u pitanju Dodik i Republika Srpska.
Treći izvor izrazio je zabrinutost da bi odluke u kojima je Alden učestvovao mogle imati posljedice po stabilnost Bosne i Hercegovine ukoliko Dodik u narednom periodu nastavi insistirati na otcjepljenju Republike Srpske.
Semafor podsjeća da je Dodik ranije bio pod američkim sankcijama zbog podrivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma, ali da su sankcije ukinute tokom Trumpovog drugog mandata.
Jim O’Brien: Ako su navodi tačni, riječ je o veoma lošoj procjeni
Jim O’Brien, koji je tokom administracije Joea Bidena bio pomoćnik američkog državnog sekretara za evropska i euroazijska pitanja, rekao je da bi takvi navodi, ukoliko su tačni, predstavljali ozbiljan problem za nekoga ko treba postati američki ambasador.
Alden je nominovan za ambasadora u Azerbejdžanu, zemlji koja održava bliske odnose sa Srbijom, dok predsjednik Ilham Aliyev ima dobre odnose i s Dodikom.
Semafor navodi da Washington istovremeno pokušava ograničiti ruski utjecaj na Južnom Kavkazu, zbog čega bi Aldenova politika prema Balkanu mogla biti predmet dodatnog interesa senatora.
Semafor: Alden vršio pritisak oko izbora novog visokog predstavnika
Poseban dio priče odnosi se na Aldenovu ulogu u razgovorima o nasljedniku Christiana Schmidta na mjestu visokog predstavnika u Bosni i Hercegovini.
Pet sagovornika Semafora tvrdi da je Alden u junu boravio u Bosni i Hercegovini tokom sastanaka Vijeća za implementaciju mira.
Prema tim navodima, američka delegacija je vršila snažan pritisak na evropske zvaničnike da prihvate kandidata kojeg je favorizirao Washington za novog visokog predstavnika.
Delegaciju je formalno predvodio zamjenik pomoćnika državnog sekretara za zapadnu, centralnu i južnu Evropu Dan Lawton, ali jedan od sagovornika tvrdi da je bilo jasno da je Alden imao veoma snažan utjecaj na stavove američke strane. “Zbog toga je atmosfera bila prilično agresivna i pritisak je bio snažan, kao da je stalno visio nad svima”, kazao je izvor Semafora.
Dvojica sagovornika tvrde da je upravo Alden lično odabrao italijanskog diplomatu Antonija Zanardija Landija kao američkog kandidata za Schmidtovog nasljednika.
Prema navodima pet izvora, Alden je evropskim zvaničnicima poručio da bi SAD mogao obustaviti finansiranje Ureda visokog predstavnika ukoliko ne prihvate Landija.
Evropski zvaničnici na kraju nisu podržali njegov izbor.
State Department brani Aldena
Iz State Departmenta odbacili su tvrdnje da je Alden samostalno vodio američku politiku prema Bosni i Hercegovini.
Visoki zvaničnik State Departmenta potvrdio je da je Alden prisustvovao tim sastancima, ali je naglasio da je Dan Lawton bio zadužen za svakodnevno provođenje američke politike na Zapadnom Balkanu.
Prema tom zvaničniku, politiku administracije vodi Marco Rubio, uz podršku zamjenika državnog sekretara Christophera Landaua, pomoćnika državnog sekretara Brendana Hanrahana i drugih visokih zvaničnika i savjetnika.
Glasnogovornik State Departmenta opisao je Aldena kao iskusnog stručnjaka za nacionalnu sigurnost koji uživa puno povjerenje rukovodstva.
Sporno i američko insistiranje oko OHR-a
Semafor navodi da bi spor oko izbora novog visokog predstavnika mogao imati šire posljedice.
Zastoj oko OHR-a mogao bi, između ostalog, utjecati i na američki podržani projekt gasovoda koji bi trebao smanjiti zavisnost Balkana od ruskog gasa.
U tekstu se navodi i da su demokrati u Predstavničkom domu ranije upozoravali da bi kandidat kojeg je podržavao Washington mogao biti previše sklon Dodikovim političkim stavovima.
Srdjan Blagovčanin iz Transparency Internationala ocijenio je da je sukob oko visokog predstavnika jedan od najvidljivijih znakova sve većeg razilaženja između Evropske unije i Sjedinjenih Američkih Država kada je riječ o Bosni i Hercegovini.
RS od 2025. potrošila više od 11 miliona dolara na lobiranje u SAD-u
Semafor piše i da bi Aldenova nominacija mogla naići na probleme zbog šire zabrinutosti senatora oko utjecaja Republike Srpske na Trumpovu administraciju.
Prema dokumentima američkog Ministarstva pravde, vlasti Republike Srpske od 2025. godine potrošile su više od 11 miliona dolara na lobiranje u Sjedinjenim Američkim Državama.
To je približno četiri puta više nego što je potrošeno u periodu od 2022. do 2024. godine.
Među političkim aktivnostima koje su privukle pažnju američke javnosti Semafor navodi i nedavnu Dodikovu posjetu Mar-a-Lagu.
Jeanne Shaheen, vodeća demokratkinja u Odboru za vanjske poslove Senata, rekla je da zvaničnici koji su učestvovali u oblikovanju politike prema Bosni i Hercegovini moraju odgovarati ukoliko su američke odluke išle u korist lobističkih interesa, a na štetu mira u BiH.
Iz Republike Srpske nisu odgovorili na Semaforov zahtjev za komentar.
Navodi i o promijenjenom odnosu prema Srebrenici
Semafor tvrdi i da je State Department nedavno Ambasadi SAD-a u Bosni i Hercegovini poručio da se genocid u Srebrenici iz 1995. godine ne naziva genocidom osim u slučaju kada se govori konkretno o Memorijalnom centru. Takvu informaciju Semaforu je prenio jedan od sagovornika.
Dan Lawton je, međutim, kasnije tokom svjedočenja pred Predstavničkim domom jasno rekao da je u Srebrenici počinjen genocid.
Semafor ovaj slučaj navodi kao još jedan pokazatelj promjene tona američke politike prema Bosni i Hercegovini.
State Department tvrdi da su rezultati njihove politike pozitivni
Visoki zvaničnik State Departmenta odbacio je kritike i poručio da su događaji u Bosni i Hercegovini potvrdili ispravnost politike Trumpove administracije.
Prema njegovim riječima, destabilizirajući akteri napustili su funkcije, neustavni zakoni su povučeni, izbori su uspješno održani, a politički lideri sada rade na formiranju novih vlasti.
Christopher Landau ranije je poručio da američka politika prema Balkanu treba više uzimati u obzir lokalne okolnosti i realnosti, uz naglasak na tome da domaći politički akteri sami pronalaze rješenja.
Aleksandar Sasha Jovičić iz organizacije Serbs for Trump rekao je za Semafor da Balkan treba partnerski odnos, a ne pristup u kojem se lokalni politički akteri osjećaju kao podređeni.
Alden ranije promijenio prezime
Semafor navodi i da se Alden ranije prezivao Mulabdić, pozivajući se na dva izvora upoznata s njegovom biografijom.
Iz State Departmenta su na pitanje o promjeni prezimena odgovorili da je Alden prije svega Amerikanac koji radi na provođenju američke vanjske politike širom svijeta.
Alden trenutno radi kao specijalni državni službenik i istovremeno ostaje viši savjetnik kompanije Palantir.
Njegovo prvo imenovanje na funkciju koja je zahtijevala potvrdu Senata ranije nije realizovano nakon optužbi za neprimjereno ponašanje na radnom mjestu.
Trumpova administracija, međutim, i dalje ga vidi kao kandidata koji može imati važnu ulogu u američkoj politici prema Kavkazu.
Visoki zvaničnik State Departmenta poručio je da administracija vjeruje da će Alden biti odličan američki ambasador u Azerbejdžanu i da ga njegovo iskustvo u vladi i privatnom sektoru čini dobro pripremljenim za unapređenje američkih interesa i regionalne stabilnosti.
